معروف کرخي

ابو محفوظ معروف پسر فيروز يا فيروزان از مردم خراسان که در کرخ بغداد متولد شده و به کرخي مشهور شده است. وي يکي از مشايخ نامي قرن دوم هجري است؛ عبدالرحمن جامي در باره او مي نويسد: « نام پدر وي فيروز، و بعضي گفته اند فيروزان و بعضي گفته اند معروف بن علي کرخي، پدر وي مولي بوده، درباني امام علي بن موسي الرضا(رض) و گويند که بر دست وي مسلمان شده بود؛ روزي بار داده بود، ازدحام کردند در پاي آمد و در آن هلاک گشت.» برخي خود معروف کرخي را از موالي امام رضا (ع) دانسته اند، وي در زهد و صلاح شهرتي داشت و مردم براي تبرک بسوي او مي رفتند. وفات او در سال 200 هجري اتفاق افتاده و در کرخ بغداد بخاک سپرده شده است. ذکر حالات او در تذکرةالاولياء شيخ فريدالدين عطار نيشابوري به تفضيل آمده است.

اين سخنان از معروف کرخي است: « صوفي مهمان خدا در اين جهان است، و او بايد چنان رفتار و سلوک کند که براي مهمان زيبنده است. وي حق دارد خدمت کند، ولي حق ندارد چيزي را بخواهد. عشق موهبت الهي است، و تصوف يعني تلاش براي کشف حقيقت و بي اعتنائي به آنچه غير حقيقت است.»